ЦЕНТРАЛЬНАЯ АЗИЯ 2.0: В УСЛОВИЯХ ГЛОБАЛЬНОГО ГЕОПОЛИТИЧЕСКОГО ПОВОРОТА
DOI:
https://doi.org/10.51579/1563-2415.2026.-4.01Ключевые слова:
Казахстан, Центральная Азия 2.0, геоэкономические изменения, внешняя торговля, инвестиции, региональная кооперация, транспорт и логистика.Аннотация
Статья посвящена исследованию особенностей развития внешнеэкономических связей Казахстана и сотрудничества государств Центральной Азии в условиях глобальных геоэкономических изменений. Цель исследования заключается в оценке влияния современных геополитических изменений на торгово-экономические отношения Казахстана и определении приоритетных направлений развития экономического сотрудничества со странами Центральной Азии. Информационную основу исследования составили официальные статистические данные за 2024–2025 годы, межгосударственные соглашения и аналитические материалы международных организаций. В работе применены методы сравнительного, описательно-статистического и документального анализа. В результате исследования установлено, что экономические отношения Казахстана с Россией характеризуются сложившейся производственной и инфраструктурной взаимозависимостью, тогда как в сотрудничестве с Китаем существенную роль играют торговля, инвестиции и транзитные проекты. Оценены потенциальные риски санкционных ограничений и возможности диверсификации внешнеэкономических связей. Сравнительный анализ отношений Казахстана с государствами Центральной Азии позволил выявить особенности торгово-промышленной кооперации с Узбекистаном, приграничной торговли и водно-энергетических связей с Кыргызстаном, продовольственного и энергетического сотрудничества с Таджикистаном, транспортно-логистического партнёрства с Туркменистаном. Для систематизации выявленных различий использована авторская сравнительная матрица, сформированная на основе пяти критериев. Полученные результаты обосновывают необходимость дифференцированного подхода к развитию регионального сотрудничества с учётом экономического потенциала и взаимных интересов государств.
Библиографические ссылки
Costa Buranelli F. The consultative meetings of heads of state of Central Asia: local norms, institutions, and the fundamentals of regional order // International Affairs. – 2026. – Vol. 102, № 1. – P. 121–145. – DOI:10.1093/ia/iiaf225
Pomfret R. The Central Asian Economies in the Twenty-First Century: Paving a New Silk Road. – Princeton : Princeton University Press, 2019. – 328 p.
Cieślik A., Gurshev O. Trade policies in Central Asia after EAEU enlargement and after Russian WTO accession: regionalism and integration into the world economy revisited // Eurasian Geography and Economics. – 2024. – Vol. 65, № 5. – P. 656–678. – DOI:10.1080/15387216.2022.2162098
Додонов В. Двустороннее экономическое сотрудничество Казахстана и стран Центральной Азии // Россия и новые государства Евразии. – 2023. – № 2 (59). – С. 140–159. – DOI:10.20542/2073-4786-2023-2-140-159
Притчин С. А. Центральноазиатская интеграция: ограничители и перспективы // Мировая экономика и международные отношения. – 2025. – Т. 69, № 3. – С. 63–73. – DOI:10.20542/0131-2227-2025-69-3-63-73
International Monetary Fund. Geoeconomic Fragmentation and Foreign Direct Investment // World Economic Outlook: A Rocky Recovery. – Washington, DC : International Monetary Fund, 2023. – Ch. 4. – DOI: 10.5089/9798400224119.081.CH004
World Bank. The Middle Trade and Transport Corridor: Policies and Investments to Triple Freight Volumes and Halve Travel Time by 2030 [Электрондық ресурс]. – Washington, DC : World Bank, 2023. – URL: https://www.worldbank.org/en/region/eca/publication/middle-trade-and-transport-corridor (accessed: 25.10.2026).
Duisen G. M., Aitzhanova D. A., Zhuzbayeva U. D. Problems of Integration and Cooperation of Central Asian Countries in Time of Geopolitical Uncertainty // Journal of Oriental Studies. – 2024. – Vol. 111, № 4. – P. 64–70. – DOI:10.26577/JOS.2024.v111.i4.06
Демаркация государственной границы Республики Казахстан [Электрондық ресурс] // Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі. – URL: https://www.gov.kz/org/maidd/activities/1357 (қаралған күні: 25.10.2026).
Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі. Товарооборот Казахстана со странами ШОС достиг 72,6 млрд. долларов [Электрондық ресурс]. – 2026. – URL: https://www.gov.kz/org/mti/press/news/details/1284124 (қаралған күні: 25.10.2026).
Қазақстан Республикасының Қытай Халық Республикасындағы Елшілігі. Расширение торгово-экономических связей и укрепление стратегического партнерства Казахстана и Китая обсуждены в Пекине [Электрондық ресурс]. – 2026. – 13 наурыз. – URL: https://www.gov.kz/org/mfa-beijing/press/news/details/1181050 (қаралған күні: 25.10.2026).
Қазақстан Республикасының Үкіметі. Президент тапсырмаларын жүзеге асыру: ЖІӨ өсімі, жеке инвестициялар ағыны және отандық тауар өндірушілерді қолдау [Электрондық ресурс]. – 2026. – 15 шілде. – URL: https://primeminister.kz/news/reviews/prezident-tapsyrmalaryn-zhuzege-asyru-zhio-osimi-zheke-investiciyalar-agyny-zhane-otandyk-tauar-ondirushilerdi-koldau-31654 (қаралған күні: 25.10.2026).
Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы. Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуы (2025 жылғы қаңтар-желтоқсан) [Электрондық ресурс] : статистикалық жинақ. – Астана, 2026. – URL: https://stat.gov.kz/publication/collections/ (қаралған күні: 25.10.2026).
Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі. Энергетика министрі Е. Ақкенженовтың кеңейтілген алқа отырысында «2025 жылдың қорытындылары және 2026 жылға арналған міндеттер туралы» баяндамасы [Электрондық ресурс]. – 2026. – URL: https://www.gov.kz/org/energo/press/speeches/details/1329?lang=kk (қаралған күні: 25.10.2026).
OECD. Повышение конкурентоспособности Транскаспийского международного транспортного маршрута в Центральной Азии [Электронный ресурс]. – Париж: OECD Publishing, 2025. – https://doi.org/10.1787/16b38a02-ru
Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі. Сотрудничество Республики Казахстан и Азербайджана [Электрондық ресурс]. – 2026. – URL: https://www.gov.kz/org/mfa/press/article/details/233692 (қаралған күні: 25.10.2026).
«Орталық Азия – 2040» аймақтық кооперацияны дамыту тұжырымдамасы: Орталық Азия мемлекеттері басшыларының VI Консультативтік кездесуінде қабылданған, 2024 жылғы 9 тамыз [Электрондық ресурс]. – URL: https://prg.kz/Document/?doc_id=33160965 (қаралған күні: 25.10.2026).
Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы. Елдер бойынша Қазақстан Республикасының сыртқы саудасының негізгі көрсеткіштері (2024 және 2025 жылдар): статистикалық электрондық кестелер. [Электрондық ресурс]. – Астана, 2025–2026. – URL: https://stat.gov.kz/industries/economy/foreign-market/spreadsheets/?name=18804 (қаралған күні: 25.10.2026).
Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі. Қазақстан Республикасы мен Қырғыз Республикасы арасындағы қатынастар [Электрондық ресурс]. – 2026. – 13 мамыр. – URL: https://www.gov.kz/org/mfa/press/article/2?lang=kk (қаралған күні: 25.10.2026).
Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі. Казахстан предложил Туркменистану 178 экспортных товарных позиций на сумму свыше 200 млн. долларов США [Электрондық ресурс]. – 2026. – URL: https://www.gov.kz/org/mti/press/news/details/1249615?lang=ru (қаралған күні: 25.10.2026).
Загрузки
Опубликован
Как цитировать
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 Д.А. Айтжанова, Г.М. Дуйсен, Г.Ж. Сейтхамзина, Г.Б. Молдабекова
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution» («Атрибуция») 4.0 Всемирная.
